Giriş
Poliamid (PA), son derece önemli bir mühendislik plastiği olarak, mükemmel mekanik özellikleri, kimyasal kararlılığı ve termal kararlılığı nedeniyle otomotiv parçaları, elektronik ürünler, tekstil ve ambalaj malzemeleri gibi alanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak, nem emilimi PA'nın işlenmesi sırasında sıkça karşılaşılan bir sorundur. PA nemle temas ettiğinde, fiziksel ve kimyasal özelliklerinde, özellikle de viskozitesinde değişikliklere yol açar. Viskozite, işleme sırasında PA malzemesinin akış davranışını belirlediği için polimer işlemede çok önemli bir rol oynar. Bu nedenle, nem içeriği ile viskozite arasındaki ilişkiyi anlamak, PA işleme parametrelerini optimize etmek ve nihai ürünün kalitesini sağlamak için çok önemlidir.
Polimerik malzemelerin reolojik özelliklerini test etmek için yaygın olarak kullanılan bir cihaz olan kapiler reometre, geniş bir kesme hızı ve sıcaklık aralığında malzemelerin reolojik özelliklerini hassas bir şekilde ölçebilir. Bu çalışmada, su içeriğinin PA viskozitesi üzerindeki etkisini sistematik olarak araştırmak amacıyla NETZSCH Rosand RH10 kapiler reometre kullanılmıştır. Bu çalışma, nemin PA reolojik özellikleri üzerindeki etkilerine dair değerli bilgiler sağlamaktadır. Bu tür bulgular, yüksek performanslı PA malzemeleri için işleme koşullarının optimize edilmesine yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda polimer işleme endüstrisindeki teknolojik ilerleme için de önemli bir referans değeri sunar.
Ölçüm Koşulları ve Test Yöntemi
Ölçüm koşulları Tablo 1’de ayrıntılı olarak verilmiştir.
Tablo 1: Ölçüm koşulları
| Cihaz | NETZSCH Rosand RH10 |
| Numuneler | PA |
Basınç dönüştürücü | 5000 psi |
| Kalıp özellikleri | L = 16 mm, D = 1 mm |
| Test sıcaklığı | 280 °C |
| Kesme hızı aralığı | 10 - 3000 s⁻¹ |
Sol silindirin altına kalıplar takıldıktan ve sıcaklığın sabitlenmesini bekledikten sonra, silindire yavaşça PA peletleri ilave edildi, sistem 1 MPa'ya kadar önceden basınçlandırıldı ve ardından sabit bir sıcaklıkta 5 dakika boyunca ön ısıtmaya tabi tutuldu. Test, bu sıkıştırma aşamasının ardından başlatıldı.
Ölçüm Sonuçları ve Tartışma
Şekil 2, 280 °C’de farklı işlemlerden geçirilen PA numuneleri için görünen kesme viskozitesi ile görünen kesme hızı arasındaki eğrileri göstermektedir. Şekilden, işleme tabi tutulmamış ve kurutulmuş PA numunelerinin kesme viskozitesinin, kesme hızının artmasıyla birlikte kademeli olarak azaldığı ve tipik bir kesme incelmesi davranışı sergilediği görülmektedir. Bunun nedeni, kesme hızı arttıkça PA makromoleküler zincirlerinin birbirinden ayrılmasının yoğunlaşması ve bunun sonucunda kesme viskozitesinde hızlı bir düşüşe yol açmasıdır.
Ayrıca, PA’nın ana molekül zincirindeki amid grubunun su molekülleriyle hidrojen bağları kurabilen polar bir grup olması nedeniyle, PA çok güçlü bir su emme özelliği sergiler. Şekil 2'de de görülebileceği gibi, işlenmemiş PA numunesinin kayma viskozitesi, işlenmiş PA numunesininkinden daha düşüktür. Bu durum, öncelikle işlenmemiş PA numunesindeki su içeriğinin daha yüksek olmasından kaynaklanmaktadır.
Bununla birlikte, su molekülleri amid gruplarıyla hidrojen bağları oluşturabilir ve moleküler zincirler arasındaki hidrojen bağlarının yerini alabilir. Bu durum, zincirler arası hidrojen bağlarının yoğunluğunu azaltarak fiziksel bir plastikleştirici görevi görür (Şekil 3'teki işlenmemiş numunenin DSC eğrisindeki daha düşükTg değeri ile kanıtlandığı üzere) ve böylece PA zincir segmentlerinin hareketliliğini artırır, yani akış sırasında PA moleküler zincirlerinin göreceli kaymasına karşı direnci azaltır. Sonuç olarak, PA eriyiklerinin kesme viskozitesi azalır. Öte yandan PA, dehidrasyon kondenzasyonu yoluyla elde edilen bir üründür. Yüksek sıcaklıklarda, su molekülleri PA moleküler zincirlerindeki amid bağlarıyla kimyasal olarak reaksiyona girebilir ve bu da zincir kopmasına yol açar. Bu aynı zamanda sentezinin ters reaksiyonudur. PA’nın molekül ağırlığındaki azalma, kaçınılmaz olarak eriyik kesme viskozitesinde bir düşüşe yol açar.
Kesme viskozitesi, bir akışkanın kesme kuvveti altında deformasyona ne kadar direnç gösterdiğini tanımlayan bir malzeme özelliğidir.
Görünür kesme viskozitesi, özellikle akış koşullarına bağlı olarak viskozitesi değişen akışkanlar için, belirli bir kesme hızında gözlemlediğiniz veya hesapladığınız viskozite değeridir.
Çift delikli Rosand kapiler reometresi, kesme viskozitesinin doğrudan belirlenmesi için Newton dışı davranış ve giriş etkilerinin düzeltilmesine olanak tanır.
Sonuç
Bu çalışmada, NETZSCH Rosand RH10 reometresi kullanılarak kurutulmuş ve işlenmemiş PA malzemelerinin reolojik özellikleri değerlendirilmiştir. Nem içeriğinin PA numunelerinin kesme viskozitesini önemli ölçüde etkilediği saptanmıştır. Fırında kurutulan PA numuneleri, kurutulmamış numunelere kıyasla önemli ölçüde daha yüksek kesme viskozitesi sergilemiştir.